Масленка, масленка, мы табою хвалімся!..

Масленка, масленка, мы табою хвалімся!..

З гісторыі свята

Масленіца – адно з самых вясёлых святаў усходнеславянскага календара, па сутнасці, стараславянскі Новы год, які да XIV стагоддзя адзначаўся ў пачатку вясны. У глыбокай старажытнасці гэтае свята было прысвечана моцна шанаванаму язычніцкаму богу Вялесу, апекуну ўсяго, што адбываецца ў жыцці людзей. Ён сімвалізаваў урадлівасць глебы, сілу, моц, здароўе, дабрабыт, уплываў на пладавітасць жанчын, апекаваў жывёл.

У хрысціянскую эпоху Масленіца стала папярэднічаць Вялікаму пасту і залежаць ад яго тэрмінаў. Вялесаў дзень стаў днём святога Уласа. У народных прыказках захавалася памяць пра традыцыі абрадавых паднашэнняў Вялесу-Уласію: “Ва Уласа барада ў масле”. Масленку ўвогуле адзначалі шчодрым застоллем і вяселлем і называлі “абжорнай”, “разгульнай”.

Ні прыняцце хрысціянства, ні гэтае скарачэнне, ні змены часу навагодняга адліку не змаглі прымусіць славян адмовіцца ад любімага свята. Асабліва пышна яго адзначаюць у Расіі, у Беларусі – крыху больш сціпла. Тым не менш, і ў нас захавалася нямала цікавых момантаў.

На Масленіцу мы праводзім зіму, рознымі абрадамі паскараем прыход вясны. Нашы продкі яе вельмі чакалі: за зіму многія запасы ежы заканчваліся, а ўрадлівая вясна магла забяспечыць селяніна ежай на ўвесь наступны год. Сімвалам свята было сонца, якое ўвасаблялі бліны, якіх за масленічны тыдзень з’ядалася многа, кола (яго вазілі на вазах), карагоды вакол вогнішчаў. Спальванне пудзіла на Масленіцу азна-чала адыход (смерць) зімы.

Масленку святкуем

Святкуецца Масленіца цэлы тыдзень, і кожны дзень атрымаў сваю назву. Так, першы называлі “Сустрэча ” ці “Стрэчанне: Масленку сустракалі і велічалі. Другі дзень, аўторак, называўся “Зайгрышы” або “Загавіны”: пачыналі катацца з горак, каб рос доўгі лён, у некаторых рэгіёнах па вёсках хадзілі ражаныя. Цікавай была серада: у гэты дзень цешчы пяклі бліны і запрашалі на пачастунак зяцёў. Стол ажні ўгінаўся ад розных страў-дадаткаў і начыння да бліноў. Былі тут мёд, тварог, сыр, капуста, варэнне, лясныя арэхі, рыба… Зяць прыходзіў на “Цешчыны пачастункі” і радаваў цешчу добрым апетытам. Увогуле, елі ў гэты дзень, як кажуць, ад пуза! Нават прыпеўкі хадзілі: “З’еў сала пудзік, аж вырваўся гузік”.

У чацвер беларусы святкавалі дзень святога Уласа – абаронцы хатняй жывёлы, ушаноўвалі маладажонаў. Масленічны тыдзень увогуле лічыўся вельмі важным перыядам, калі маладыя прыглядаліся адно да аднаго, знаходзілі сабе пару і пасля паста жаніліся. Тым хлопцам, якім надышла пара жаніцца, а яны ўсё яшчэ хадзілі халастымі, вешалі на шыю драўляную калодку. Не жадаеш насіць на шыі такі цяжар? Дык адкупайся! І да гэтага часу ў некаторых рэгіёнах Беларусі існуе гульня “Калодка” – як водгук старажытнай масленічнай традыцыі.

Пятніцу называлі “Цешчыны вячоркі”. У гэты дзень ужо зяці запрашалі ў госці цешчаў і частавалі. У шосты дзень, на “Залвіцыны пасядзелкі” маладыя нявесткі збіралі да сябе мужаву радню. Усе, хто хацеў, завітвалі на агеньчык і да тых маладых пар, якія нядаўна пабраліся шлюбам. Нездарма прыказка з’явілася: “А ў пятніцу ды суботу гасцілі ў ахвоту!”. Гасцяванне, па ўяўленнях нашых продкаў, забяспечвала лад на цэлы год.

У пятніцу і суботу дзяўчаты варажылі на суджаных з дапамогай усё тых жа бліноў: частавалі імі першага стрэчнага і пыталіся, як яго завуць. Лічылася, што такое імя будзе насіць будучы муж.

Апошні дзень Маслені-цы называўся “Прабачальная нядзеля”. У гэты дзень асабліва ўшаноўвалі бацькоў. Бацька сядзеў на куце, а дзеці, унукі па чарзе падыходзілі да яго і прасілі прабачэння: “Прабач, калі саграшыў перад табой справай і языком”. Пасля прабачэння ў кожнага прасіў бацька. Потым людзі прасілі прабачэння адзін у аднаго. У нядзелю спальвалі пудзіла Зімы: разам з дымам, лічылася, адыходзіць усё дрэннае.

Установы культуры запрашаюць…

2 сакавіка з 12 да 15 гадзін на плошчы г. Ганцавічы будзе праходзіць раённае народнае свята “Масленіца”. У ім прымуць удзел калектывы мастацкай самадзейнасці не толькі гарадскіх, але і сельскіх устаноў культуры