Вёска Лактышы – кландайк музеяў

З`яўляючыся жыхаркай раёна, неаднаразова чула ад розных субяседнікаў, што ў вёсцы Лактышы працуюць музеі рознага накірунку, арыгінальныя і цікавыя. Хацелася ўсё ўгледзець на свае вочы, але ўсё ніяк не выпадала паехаць у вёску. І вось на мінулым тыдні маё жаданне, нарэшце, ажыццявілася…

Мясцовыя жыхары, як толькі даведаліся, што ў іх вёску прыехаў карэспандэнт з газеты, не згаворваючыся, адразу прасілі: «Паглядзіце нашы музеі». І гэта не дзіўна, бо створаны яны намаганнямі саміх жыхароў вёскі Лактышы.

Упэўнена крочу да будынка былой школы-дзевяцігодкі, якую зачынілі амаль што дзесяць гадоў таму. Цяпер тут размешчаны мясцовы Дом культуры і бібліятэка, а таксама працуюць усе пяць музеяў, якімі так ганарацца лактышоўцы.

Музей рыбалоўства «АКВАФІЛ»

Вёска Лактышы вядомая далёка за межамі нашага раёна: пра яе ведаюць у рэспубліцы і нават у суседніх краінах. Перш за ўсё таму, што знаходзіцца яна каля вядомага рыбгаса з аднайменнай назвай.
Палавіць рыбу на вадаём каля Лактышоў прыязджае шмат рыбакоў. Мясцовыя жыхары – амаль усе патомныя рыбакі, якія захавалі старадаўнія рабалоўныя снасці. Жывуць тут і майстры, якія вырабляюць рыбалавецкія прылады яшчэ дзедаўскімі спосабамі.

Таму невыпадкова ў Лактышах у рэшце рэшт з`явіўся музей рыбалоўства, які называюць па-рознаму: адны гавораць «Аквафіл», другія – «У рыбака Язэпа».
Для аздаблення гэтага пакоя былі сабраны розныя экспанаты – сучасныя і старадаўнія рыбалоўныя прыстасаванні, сярод якіх ёсць унікальныя рэчы. Сярод іх човен, які выдзёўбвалі з дуба спецыяльным «цяслом», які таксама ёсць у музеі. На сценах развешаны разнастайныя рыбалавецкія сеткі, якім ужо па сто гадоў. Сплецены яны мясцовымі ўмельцамі з саматканых нітак з дапамогай ігліцы.

Пакой музея запоўнены муляжамі розных рыб, ракаў. Самая вялікая рыба, што адразу прыцягвае да сябе ўвагу, – гэта велізарны шчупак вагой 12 кілаграмаў, якога некалі злавілі мясцовыя рыбакі.

Можна ў музеі пазнаёміцца і з жывымі насельнікамі мясцовых вадаёмаў – карасямі, акунямі, уюнамі, якія плаваюць у акварыумах.

Музей «АНТЫ-БАХУС»

Яшчэ адзін з унікальных пакояў-музеяў вясковага клуба – пакой здаровага ладу жыцця, у якім сабрана велізарная калекцыя вінных, гарэлачных, піўных, каньячных і іншых бутэлек. Разнастайная па памеры, ёмістасці і дызайне тара падзелена на тэматычныя раздзелы па назвах на этыкетках.

Тут створаны экспазіцыі «Жаночы алкагалізм», «П`янства і ДТП», «Сямейны алкагалізм», «Піўны алкагалізм», «Алкаголь і імпатэнцыя», «Алкаголь і злачыннасць» і шмат чаго яшчэ.

Якіх толькі ёмістасцей тут няма! Сотні бутэлек разнастайнай формы: у выглядзе гранаты-лімонкі, электрычнай лямпачкі, музычных інструментаў, розных звяроў і птушак, архітэктурных будынкаў і прылад працы… Ні адзін выраб не паўтараецца!

Вынаходніцтва вытворцаў алкаголю проста здзіўляе. Маю ўвагу, напрыклад, прыцягнулі бутэлькі, унутры якіх былі размешчаны гадзюкі, якія трымалі ў пашчы хвост скарпіёна… А таксама бутэлька-«гулівер», у якой плюхалася некалькі літраў гарэлкі. Яе стварылі, мабыць, дзеля таго, каб «некалькі разоў не бегаць…»

Папулярнасць музея «АнтыБахус» сёння такая, што шукаць новыя экспанаты арганізатарам ўжо і не патрэбна. Людзі, ведаючы пра музей, самі прывозяць іх адусюль і ганарацца тым, што прынялі ўдзел у незвычайным праекце. Менавіта так у музеі з`явіліся «вядро гарэлкі», мячы, кінжалы і іншыя экспанаты.

Як сведчаць на сценах пакоя-музея плакаты, ён створаны, каб папярэдзіць насельніцтва аб той пагрозе, якую нясуць шкодныя звычкі.

Нягледзячы на тое, што кожны раздзел пакоя «Анты-Бахуса» аздоблены з нейкай доляй гумару і іроніі, тут мае месца і сумная статыстыка: ёсць інфармацыя аб колькасці жыхароў раёна, якія стаяць на ўліку ва ўрача-нарколага, звесткі пра колькасць злачынстваў і ДТП у стане алкагольнага ап’янення.

Краязнаўчы музей – «ПРАДЗЕДАВА СПАДЧЫНА»

У наступным пакоі-музеі пазнаёмілася са старадаўнімі прыладамі вясковага побыту і працы.

Раней жыхары вёскі Лактышы славіліся як умелыя цесляры, таму ў вёсцы захавалася шмат розных цяслярскіх інструментаў. Гэта і падштурхнула да стварэння ў вёсцы краязнаўчага музея.

З цягам часу тут з`явіліся гладышы, лапаты для выпечкі хлеба, ступа, дзіцячая люлька, сані, кросны, жорны, драўляныя вагі і іншае.

Экспанатаў тут сотні, калі не болей. Сорамна прызнацца, але многія з іх мне былі невядомыя…

Музей дзевяцігадовай лактышоўскай школы «ГАДЫ ЦУДОЎНЫЯ»

Пераступіла парог гэтага пакоя – і быццам перанеслася ў мінулае. У пачатковых класах я вучылася ў Малькавіцкай сярэдняй школе, і гэты пакой нагадаў мой першы школьны клас: такая ж парта, дошка, глобус…

У музеі сабраны матэрыялы па гісторыі Лактышоўскай школы з 1963 па 2007 год, камсамольская і піянерская атрыбутыка, падручнікі. Таксама ёсць шмат класных журналаў. Калі вяскоўцы збіраюцца тут на святы, то многія з іх з задавальненнем гартаюць старонкі журналаў, каб прыгадаць гады вучобы і школьнае жыццё.

Шмат у пакоі і фотаздымкаў розных класаў і выпускнікоў школы, па якіх можна прасачыць гісторыю вёскі.

Музей героя-разведчыка ПАЎЛА ЗУЙКЕВІЧА

Гэты музей сведчыць пра тое, што вяскоўцы шануюць памяць землякоў-франтавікоў, якія загінулі падчас вайны. Самы вядомы з іх – былы жыхар вёскі Павел Зуйкевіч, які ў гады Вялікай Айчыннай вайны, выконваючы баявое заданне, па-геройску загінуў у Чэхаславакіі. Ён атрымаў вышэйшую ўзнагароду гэтай краіны – Ваенны крыж І ступені.
Цікава ўбачыць на свае вочы прадметы побыту воінаў, а таксама дакрануцца рукамі да сапраўднай зброі ваенных гадоў.

Быць ці не? Перспектывы Лактышоўскіх музеяў

Па ініцыятыве жыхароў вёскі Лактышы вясковыя унікумы ўключаны ў праект «Сузор`е музеяў». Актуальнасць гэтага праекту ў тым, што два лактышоўскія музеі – адзіныя ў сваім родзе ў нашай рэспубліцы.

Але з іх далейшым існаваннем узнікла праблема: працякае дах будынку, дзе яны знаходзяцца. Узнікае пагроза, што, калі не зрабіць рамонт, яны могуць быць зачынены…

Але арганізатары настроены аптымістычна. Пра гэта сведчыць тое, што ў Лактышах праводзіцца праца па падрыхтоўцы да адкрыцця трох новых музеяў.

Так, у музеі «Лекавы скарб» будуць сабраны лекавыя расліны, распрацаваны рэцэпты па іх ужыванні, створаны фітабар. Экалагічны «Сад-казка» з дэкарацыямі беларускіх народных казак плануецца стварыць на тэрыторыі саду вясковага клуба. А таксама ў сельскім клубе працягваецца праца па стварэнні музея беларускай гульні «Гульнёвы карагод». Ужо сабраны беларускія гульні, якія праводзяцца на Каляды, Масленіцу, Юр`е, Купалле, Спас, Багач і іншыя святы.