Што такое чысцец?

Кожны чалавек раней ці пазней задумваецца над сэнсам свайго жыцця. Кожнага цікавіць, што будзе пасля таго, як ён памрэ?

Імкнучыся асэнсаваць і растлумачыць гэтую ісціну веры, першыя пакаленні старажытных хрысціянаў і першыя айцы Касцёла пачалі гаварыць пра чысцец як часовы пасмяротны стан некаторых людзей.

Тэалагічнае тлумачэнне дае ксёндз Андрэй Рылка – рэктар Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі  імя св. Тамаша Аквінскага ў Пінску, канцлер Курыі Пінскай дыяцэзіі, магістр тэалогіі і філасофіі, дактарант філасофскага факультэта Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта імя Яна Паўла ІІ.

Гэтае вучэнне з часам станавілася ўсё больш выразным. Праўда пра чысцец была афіцыйна акрэсленая і пацверджаная Касцёлам спачатку на Фларэнційскім Саборы (1439–1442гг., пар. №1304), а пасля на Трыдэнцкім (1545–1563гг., пар. №1820).

Ва ўсходняй (праваслаўнай) традыцыі паняцце “чысцец” не прынялося, хоць ужывалася вялікімі айцамі Усходу (св. Грыгорый Вялікі, Дыялогі, 4, 39). Ва ўсходнехрысціянскай традыцыі існуе блізкае, хоць і напоўненае крыху іншым сэнсам паняцце “мытарстваў душы”.

Паводле праваслаўных тэолагаў, душа пасля смерці перажывае шлях не столькі ачышчэння, колькі даследавання, своеасаблівага экзамену з зямнога жыцця. Яна праходзіць адпаведныя этапы тагасветнага шляху (дэманаў, анёлаў), на якіх вырашаецца, ці будзе душа схопленая дэманамі і перанесеная ў пекла ці ўсё ж такі дойдзе да неба.

Праваслаўныя багасловы адмовіліся выразна акрэсліваць вучэнне аб мытарствах душы, матывуючы гэта тым, што тэолагі могуць памыляцца ў сваіх высновах. Таму ў практыцы і па сутнасці дактрына не адрозніваецца ад каталіцкай, але мае іншыя багаслоўскія акцэнты і тэрміналогію.

Некаторыя аўтары з іншых хрысціянскіх канфесій, намагаючыся пакрытыкаваць каталіцкае вучэнне пра чысцец, часта як аргумент выкарыстоўваюць сцвярджэнне, што паняцця “чысцец” няма ў Бібліі.

У адказ ім можна прывесці мноства іншых паняццяў, якія з`яўляюцца падмуркам іх веравучэння, але адсутнічаюць у Бібліі. Напрыклад, усе хрысціяне вераць у Бога Адзінага ў Тройцы, але такога паняцця ў Бібліі няма – гэта тэалагічная выснова са Святога Пісання. У Бібліі многія паняцці не ўжываюцца наўпрост, але гэта не значыць, што яны не існуюць або не могуць існаваць.

Паводле вучэння Касцёла, чысцец – гэта пасмяротны, часовы, балесны стан некаторых людзей, якія перажываюць працэс ачышчэння на шляху да неба, каб дасягнуць святасці, неабходнай для поўнага паяднання з Богам (пар. Катэхізіс Каталіцкага Касцёла”, 1030–1031).

Найперш трэба мець правільнае тэалагічнае разуменне неба і пекла. У пекла ідуць тыя, хто дабравольна адкінуў Бога, упадаючы ў цяжкі грэх, і, паміраючы, не пакаяўся, не адкінуў гэты грэх.

У неба адразу ідуць тыя, хто ў момант смерці прыняў Хрыстовае ачышчэнне ад грахоў праз шчырае пакаянне. Выразным знакам і пацвярджэннем прынятага Богам перадсмяротнага пакаяння з`яўляецца споведзь (сакрамант пакаяння), а таксама Віятык (св. Камунія) і сакрамант намашчэння.

Сакрамант – гэта не гарант добрай падрыхтоўкі на шляху да неба. Але нават той, хто не паспеў перад смерцю прыступіць да святых сакрамантаў, але з усёй шчырасцю перажыў пакаянне за так званыя лёгкія грахі, маюць шанц трапіць на неба.

Жыццёвая практыка паказвае, што ёсць нямала людзей, якія паміраюць не ў святасці, хаця любяць Бога, але гэтая любоў прыцемненая зямнымі клопатамі, рознымі прывязанасцямі і неўпарадкаванасцю. Такі стан веруючай асобы прыводзіць да неспакою, неабходнасці ўпарадкаваць унутраны хаос, ачысціцца, каб “спачыць у Богу”.

Такому “кандыдату ў неба” трэба спачатку перажыць ачышчэнне ад наступстваў сваіх грахоў і толькі пасля цешыцца паўнатою неба. Вось гэты прамежкавы стан “не цалкам гатовых” быць адразу ў небе Касцёл і называе чыстцом. Памерлы імкнецца да Бога, але паяднацца з ім перашкаджаюць наступствы зямных грахоў, ад якіх неабходна ачысціцца.

Біблійнаю асноваю вучэння пра чысцец з`яўляецца старазапаветны прыклад Юды Макабея, які са сваімі паплечнікамі складаў Богу ахвяру за грахі памерлых, якія не паспелі ачысціцца перад смерцю (пар. 2 Мак 12, 40). І, як сведчыць Святое Пісанне, Бог прыняў іх малітву і ахвяру, і памерлыя былі прабачаныя Госпадам (пар. 2 Мак 12, 40-45).

У Новым Запавеце сам Хрыстус распавядае пра грахі, якія не будуць прабачаныя Богам ні ў зямным жыцці, ні пасля смерці (пар. Мц 12, 31-32), а гэта значыць, што існуе магчымасць ачышчэння ад грахоў і пасля смерці. Узгадаем, што і Пасланні Св. Апостала Паўла прасякнуты вучэннем аб існаванні пасмяротнага ачышчэння (пар. 1 Кар 3, 13-15).

Вера хрысціянаў у існаванне пасмяротнага стану чыстца была ад самага пачатку, ад Апосталаў і іх вучняў. Найбольш аўтарытэтныя і святыя айцы першых пакаленняў хрысціянаў і на працягу наступных стагоддзяў нязменна пацвярджалі гэтую праўду Бібліі і веры (Св. Кірыл Александрыйскі, Арыген, Св. Аўгустын, Св. Ян Залатавуст, Св. Грыгорый Вялікі, Св. Вінцэнт Палоцці і інш.).

Больш падрабязна можна прачытаць у часопісе “Авэ Марыя”, №11 за 2017 год.