Прэзентацыя кніг земляка

З гэтай прычыны зборнік аповесцей і апавяданняў “З мінулага не вяртаюцца…”, выдадзены ў самавітай серыі “Беларуская проза ХХ стагоддзя”, выкліча найперш настальгію – па дзяцінстве і родным куточку, перанясе туды, па чым сумуецца з узростам усё больш ды больш. Галоўнай перадумовай спараджэння такіх эмоцый з’яўляецца тое, што ўсе тры аповесці В. Гардзея – “Дом з блакітнымі аканіцамі”, “Жыта ганьбу не заслоніць”, “Па Сеньку і шапка” – адкрываюць чытачам свой мастацкі свет вачыма дзяцей. У многім менавіта іх інтэрпрэтацыю атрымліваюць падзеі, часавыя рамкі якіх зводзяцца да пасляваеннага жыцця палескіх вяскоўцаў. Але не абавязкова быць народжаным у другой палове 1940-х гг., як Аўтар, каб перажыць далёкі часы свайго дзяцінства. Проста ён апавядае пра тое, што яму вядома найлепей. Затое апавядае так, што можна знайсці агульныя рысы з дзяцінствам любога чалавека, перадусім таго, хто стаў “сенам на асфальце” – вялікае бачыцца на адлегласці.

Любоў да роднага куточка, несумненна, закладваецца змаленства. Таму так і карэлізаваны ў В. Гардзея цёплыя пачуцці як да сваёй круговіцкай радзімы, так і да дзіцячага свету. З гэтай прычыны нядзіўна, а цалкам лагічна, што пісьменнік расшчодраны не толькі на “дарослую” літаратуру, але і на адоранасць весці дыялог з маленькімі чытачамі (а часам яшчэ толькі слухачамі). Прычым – не з пазіцый высакамернасці, а – на роўных. Доказам – чарговыя (каторыя ўжо па ліку!) дзве кнігі для дзетак. Такая пладавітасць сведчыць не толькі пра талент В. Гардзея як дзіцячага пісьменніка, а – пра багацце літаратуры для дзяцей усяго айчыннага мастацтва слова, бо такіх аўтараў, на шчасце, у нас нямала. І самае галоўнае – папулярнасць кніг для маленькіх не спадае, яны імкліва разбіраюцца. Несумненна, такая ж доля чакае і “Сарочыну цырульню” – зборнік вершаў, адрасаваны малодшаму школьнаму ўзросту, і “Мудранага ворана” – зборнік рознафарматных фальклорных аповедаў, які разлічаны ўжо на больш старэйшую чытацкую аўдыторыю.

У першай з указаных дзіцячых кніг малыя ўбачаць у розных сітуацыях прадстаўнікоў фаўны – як хатніх, так і дзікіх. В. Гардзей мала таго, што нарадзіўся ў надзвычай насычаным прыродным куточку і таму адчувае роднаснасць з першазданным светам, але і ў свой час прайшоў школу вядомага часопіса “Родная прырода”, якая, як відаць, не адпускае Аўтара дарэшты і праз дзесяцігоддзі.

Бадай, кожны вершык В. Гардзея ў “Сарочынай майстэрні” асаблівы, непаўторны як у мастацкіх прыёмах, так і ў логіцы думкі, таму ад старонкі да старонкі нясе свежасць, якая робіць чытанне дынамічным. Але і пасля прачытання свежасць не выветрываецца: кніжка прыцягвае заглянуць у яе зноў і зноў. Да таго ж аздобленае малюнкамі Андрэя Пазняка выданне з задавальннем гартаюць і самыя малыя дашкольнікі (праверана на гадавалым сыне).

Адрасаванае шырэйшаму узроставаму дыяпазону – малодшаму і сярэдняму школьнаму ўзросту – выданне “Мудры воран” незвычайнае па змесце. Ці часта (не толькі ў беларускай літаратуры) можна сустрэць пераклад з фармату фальклорных аповедаў на мову сучаснай паэзіі? Думаецца, што не зусім. А В. Гардзей такі пераклад ажыццявіў. І здаецца, удала. Майстравітае пяро вопытнага (паўвека ў вялікай літаратуры!) не хібіць – ні сэнсам, ні формай. Вядомы Аўтар чарговай кнігай дапамагае маладому пакаленню знайсці шляхі да душэўнага збліжэння з прыродным светам і культурай, атрыманай у спадчыну ад прадзедаў. У вобразным ключы нам усім (а не толькі дзецям) тлумачыцца, напрыклад, адкуль узяліся буслы, мядзведзі, ваўкі, або чаму кнігаўка просіць піць і з якой прычыны лютуе расамаха, ці адкуль паходзіць выраз “лебядзіная пенся”. Пагадзіцеся, далёка не кожны з нас зможа прывесці хоць нейкую версію адказу.

Ёсць упэўненасць, што байкі “Мудрага ворана” будуць прачытаны з няменшай цікавасцю, чым папярэднія тут разгледжаныя кнігі, і стануць вартым каштоўнасным арыенцірам для чытачоў самых розных узростаў.

Таму калі нехта хоча вярнуцца ў свой родны кут, у дзяцінства – чытайце творы В. Гардзея. Можа, і не вяртаюцца з мінулага (як дэкларуе назва першай з разгледжаных тут кніг), але туды перанесціся – хоць сабе думамі і пачуццямі – магчыма! Так што… вяртаюцца, Віктар Канстанцінавіч, і ў мінулае, і з мінулага. Яшчэ як!

Афіша «ГЧ»
У 10.30 у пятніцу, 28 сакавіка, У ГДК пройдзе прэзентацыя новых кніг Віктара Гардзея з удзелам аўтара.