Павел Шарамет: стэрэатып Беларусі ў свеце — »бедненька, але чысценька»

АК: Павел, ці гэта [паездка] азначае, што вы часта супрацоўнічаеце з замежнымі СМІ?
ПШ: Не так часта, але рэгулярна, бо ў Беларусі замежныя журналісты сутыкаюцца са шматлікімі праблемамі – як арганізаваць інтэрв’ю, знайсці людзей і гэтак далей. Нават для беларускіх журналістаў гэта няпроста, а замежніку ў два разы цяжэй. Звычайна яны знаходзяць партнёраў у Беларусі, звяртаюцца да »Беларускага Партызана» і іншых медыяў, і мы спрабуем дапамагчы і адказаць на іх пытанні.

АК: Пра што звычайна пытаюць журналісты?
ПШ: Напрыклад, дзесяць гадоў таму было вельмі шмат дзіўных пытанняў. Яны разглядалі Беларусь як terra incognita, ставілі некарэктныя пытанні, і трэба было тлумачыць ўсю нашую тысячагадовую гісторыю фактычна ад пачатку да канца. Але зараз бачна, што замежнікі больш ведаюць пра палітычную і эканамічную сітуацыю ў рэгіёне, і мы можам абмеркаваць нейкія дэталі, канкрэтныя выпадкі, перспектывы і гэтак далей. Я сустракаю ўсё болей журналістаў, якія насамрэч падрыхтаваныя для працы ў Беларусі. Яны шукаюць новыя твары, цікавыя ідэі і гэтак далей, і мы разумеем, што яны ўспрымаюць Беларусь як частку Еўропы і ўсведамляюць, што яна ляжыць паміж Еўропай і Расіяй. Але пяць гадоў таму шмат хто з заходніх журналістаў думаў, што дыктатура з’яўляецца тыповай сітуацыяй для Беларусі і іншых постсавецкіх краінаў. Яны бачылі, што адбываецца ў Расіі і лічылі Беларусь яе часткаю; яны меркавалі, што перспектывы няма і Еўропа мусіць забыць пра Беларусь, бо няма ані магчымасці штосьці змяніць, ані спробаў рухацца ў бок незалежнасці.

АК: Як сітуацыя ў Беларусі змянілася з часоў прэзідэнцкіх выбараў 2010 года?
ПШ: Сітуацыя крытычная, бо мы баімся, што Еўропа і іншыя краіны забудуць пра Беларусь і скіруюць ўвагу выключна на Украіну. З часоў Памаранчавай рэвалюцыі Украіна знаходзіцца ў цэнтры палітычных працэсаў, у цэнтры ўвагі Еўропы, а Беларусь — на перыферыі: нашая краіна пад кантролем Расіі, і ніхто не бачыць сэнсу ў абмеркаванні яе становішча, бо ўсе памятаюць пра Расію і думаюць, што калі сітуацыя там зменіцца, то тады ў Беларусі і Украіны будуць новыя перспектывы. Украінцы паказваюць вельмі высокі ўзровень палітычнай і грамадзянскай актыўнасці, а ў Беларусі ёсць толькі дэпрэсія і вельмі маленькія і слабыя групы мясцовай апазіцыі. Я лічу, што гэта самы цяжкі перыяд ў стасунках паміж Беларуссю і ўрадамі заходніх краінаў, і таксама паміж беларускімі і заходнімі СМІ.

АК: Як бы вы апісалі Беларусь у трох словах?
ПШ: Чыста. Ціха. Працавітасць.
Усе, хто наведвае Беларусь, кажа, што тут вельмі чыста; але ж гэта такі стэрэатып – бедна, але чыста! Я разумею, чаму журналісты з Расіі шакаваныя тым, як тут чыста, але чаму гэта здзіўляе заходніх журналістаў? Гэта ж не нейкая выключная сітуацыя для Еўропы, але гэты стэрэатып »бедненька, але чысценька» адносна Беларусі вельмі распаўсюджаны.

АК: Так, разумею. Мяркую, гасцям яшчэ кідаецца ў вочы тое, што не бачна праяваў ініцыятывы грамадзянаў у гарадах, асабліва ў Мінску. Ён як закансерваваны.
ПШ: У нас новая хваля барацьбы за свабоду, за Еўропу, нашыя дзеці спрабуюць змяніць штосьці, яны памятаюць нашую гісторыю і ведаюць, што іхнія бацькі былі арыштаваныя і правялі шмат часу за кратамі. Малодшае пакаленне хоча новага жыцця, навейшага, больш сучаснага і гэтак далей. Яны назіраюць за зменамі ў Расіі, дзе шмат грошай, яны бачаць жыццё ў Польшчы ці Вільні, якія зараз добра развіваюцца – і маладыя беларусы спрабуюць штосьці змяніць, але ўлады душаць усе гэтыя спробы.

У будучыні мы станем сведкамі новай хвалі дэпрэсіі і эміграцыі з Беларусі: маладыя, актыўныя людзі з’язджаюць у Расію, Польшчу, краіны Захаду. У маладых свае надзеі, планы, яны маюць моц каб рабіць штосьці новае, яны думаюць, што не зробяць памылак сваіх бацькоў, але потым, сутыкнуўшыся з рознымі лукашэнкаўскімі традыцыямі і правіламі, расчароўваюцца. Я дакладна не ведаю, як ім дапамагчы. Ёсць незалежнныя медыі і актывісты, яны спрабуюць змяніць сітуацыю, але вораг усё яшчэ моцны і ўплывовы.

АК: Цікава, што вы ўзгадалі патэнцыял Беларусі – як і Майкл Андэрсэн ваш калега з журы конкурса »Беларусь ў фокусе».
ПШ: Мы спадзяемся, што досвед Украіны дапаможа Беларусі. Я два месяцы быў у Кіеве, а тры журналісты »Беларускага партызана» — а гэта палова нашай рэдакцыі — былі там некалькі тыдняў, пісалі артыкулы, зрабілі 60 відэа, і мы хочам паказаць беларусам, як украінцы змагаюцца за сваю свабоду, і спадзяемся, што гэта ўсё натхніць беларусаў і дасць ім надзею.

АК: Давайце вернемся да тэмы Беларусі ў міжнародных медыях. Вы ў журы конкурсу »Беларусь у фокусе-2013». Што вы будзеце шукаць ў артыкулах?
ПШ: Гэтыя журналісты пішуць для свайго чытача, не для беларусаў, і я разумею, што яны будуць тлумачыць некаторыя працэсы інакш, чым мы. Але я мяркую, што яны паспрабуюць распавесці пра Беларусь як пра частку Еўропы, не так, як бы напісалі аб Афрыцы ці якой-небудзь арабскай краіне. Думаю, чытач мусіць адчуць, што журналіст насамрэч сустракаўся з пэўнымі людзьмі і што ён разумее сітуацыю і жыццёвыя рэаліі ў Беларусі. У прыватнасці, журналісты, што пішуць для польскіх, нямецкіх ці шведскіх газетаў, імкнуцца паказаць Беларусь як частку Еўропы і беларусаў як еўрапейцаў, якія жывуць у цяжкай сітуацыі, паміж Еўропай і Расіяй. Фокус перамясціўся з савецкіх рэаліяў жыцця на сучасныя, еўрапейскія аспекты.

АК: І на заканчэнне, гледзячы ў 2014 год, што ў Беларусі можа стаць гарачай тэмай?
ПШ: Мытны саюз, чэмпіянат свету па хакеі, пытанне палітычных вязняў застаецца адным з асноўных, і ….культура — традыцыйная культура – бо ў культуры, мове, старых стадыцыях і сваёй гісторыі людзі будуць шукаць падтрымкі, будуючы далейшыя планы і рыхтуючы палітычныя змены.