Сукач – вёска, дзе не рыкаюць каровы…

Адной з такіх вёсак можна назваць Сукач, дзе ўжо больш за пяць гадоў на ўсё сяло няма ніводнай каровы. Самае каштоўнае ў гэтай вёсцы (як і ў іншых) – гэта яе людзі, тыя, хто пражыў тут усё сваё жыццё, выгадаваў дзяцей, цяжка працаваў, а цяпер дажывае свой век. Кожны з іх – гэта цэлая энцыклапедыя ўспамінаў і меркаванняў. Пра тое, як жывуць людзі ў значна апусцелай вёсцы Сукач, чаму яны не трымаюць кароў і дзе лягчэй жыць – у вёсцы ці ў горадзе, мы пацікавіліся ў яе жыхароў.

Тарэса Іванаўна Сідарэвіч: «Мы апошнія ў вёсцы прадалі карову, бо яна ледзь мяне не пакалечыла…»  

– А каму тут кароўкі тыя трымаць? Старыя не здужаюць, а моладзі не трэба. Мы самыя апошнія ў вёсцы карову прадалі больш чым пяць гадоў таму, бо з-за яе я ледзьве не пакалечылася.Выпасвалі мы карову на выгане за хатай. Я прыйшла за ёй, наматала вяроўку на руку, а яна пачула, як у Любашаве каровы рыкаюць, і рынулася да іх па полі. Я ўпала, а яна мяне на вяроўцы за сабой валачэ. Як мне руку яшчэ не вырвала, не ведаю. Муж і кажа: заб`е цябе тая карова, давай прададзім. Я сумнявалася, не хацела, а потым вырашыла: будзь як будзе. Шкада, бо малако люблю. Мы ж старыя, на малацэ толькі і жывём. Даводзіцца купляць малачко, а яго хіба ж параўнаеш са свойскім?

Калі яшчэ дужыя былі ды хваробы нас не адольвалі, дык са сваёй гаспадаркі жылі,  конь у нас быў, карову і свіней абавязкова трымалі, на сотках бульбу вырошчвалі. Цяпер няма каму гэтым займацца, мне ўжо 79 гадкоў скора споўніцца. Састарэлі мы з мужам, вось і не здужаем гаспадарку цягнуць.

Цяпер уклад жыцця на вёсцы памяняўся. Маладыя цяжкасцей баяцца. А хіба ж раней так жылі?

Цяжка працавалі ў калгасе, нікому не жадаю такой долі. Усё ўручную рабілі, дзялку буракоў трэба было апрацаваць, за тону адзін дзень ставілі. А трэба было адрабіць ні многа ні мала, а 240 дзён, каб у стаж год увайшоў. Працавалі ж за капейкі.Толькі і надзея была, што ў лесе заробім, а на балота хадзіць забаранялі, лавілі, бо ў калгасе трэба адрабіць.

Памятаю, адзін раз неяк пайшлі па журавіны, мех назбіралі, бачым – ловяць! Ідзе калгасны старшыня, брыгадзіры з ім. Мы пабеглі, мех той валачом. Я за выварацень нейкі зачапілася,  мех парваўся, ягады рассыпаліся. Ледзь не плакалі. А назаўтра ізноў у калгас пайшлі. Бо ніхто ад працы не бегаў.

А на пенсіі адпачываем. Я вось люблю чытаць газеты. І «Ганцавіцкі час» выпісваю, чытаю яе ад пачатку да канца, усё запар. Муж жартуе, кажа:  «Ізноў ты сядзіш нага за нагу са сваёй газетай». А чаму б і не пасядзець, як усе справы зроблены.

Люблю сваю вёску, нікуды адсюль не паехала б, каб і звалі. Бо без вёскі прападу і без працы вясковай. Што ў тых шматпавярховых «куратніках» рабіць, не ўяўляю. Ды і вёска ў нас такая, дзе Бога шануюць, тры крыжы ў нас у вёсцы стаяць.

І гарэлку асабліва не шануюць, няма такога,каб п`яныя валяліся на вуліцы ці жанчыны пілі. У нас нават на пахаванні ўжо дзесяць гадоў як не п`юць – самі жыхары вырашылі, так і павялося. Таму я лічу, што наша вёска – самая найлепшая, нідзе так добра нам не жыць, як тут.

Альберт Адамавіч Шыдлоўскі: «Мне цяпер лёгка жыць, бо дзеці клапоцяцца пра мяне»

– Я ўсё жыццё тут пражыў, пераехаў сюды пасля таго, як ажаніўся і хату пабудавалі. І дзеці тут нарадзіліся, выраслі, а цяпер вось раз`ехаліся хто куды: сын недалёка жыве, у горадзе, адна дачка ў Брэсце жыве, другая – у Прыбалтыцы.

А я тут жыву адзін, жонка памерла чатыры гады таму. Мы з ёй разам больш за пяцьдзясят гадоў пражылі душа ў душу, не сварыліся, і цяпер я сумую…

Не, не скажу, што дзеці пра мяне забыліся – наадварот, тэлефануюць часта, а сын дык амаль кожны дзень прыязджае, даглядае мяне, турбуецца. І нявестка ў мяне клапатлівая. Таму на дзяцей я нарадавацца не магу: добрых мы з жонкай сына і дачок  выгадавалі.

Чакаю іх да сябе на юбілей – 30 красавіка мне споўніцца 80 гадоў. Прыедуць усе – і дзеці, і ўнукі. Яны казалі, мо ў горадзе будзем святкаваць, але я заўпарціўся, кажу: трэба тут, у роднай хаце. Дый куды я паеду? Чаго? Мне і тут добра, ні ў які горад я не хачу, бо няма чаго там рабіць.

Працавалі мы цяжка і многа. Жылі, як і ўсе ў сяле, трымалі гаспадарку: карову, бычка гадавалі на здачу. Конь быў. Пра свіней ўжо і не кажу:  на мяса і сала трымалі, і свінаматка была, парасят вазіў у горад прадаваць.

А цяпер вось я здаў, сілы няма жывёлу трымаць, за ёй жа догляд патрэбен, а што я магу са сваімі хваробамі? Праўда, сэрца ў мяне моцнае, дактары кажуць, у космас лятаць можна, а вось рукі дрыжаць. Пасля смерці жонкі нешта зрабілася, дык і не адпускае.

Мне цяпер лёгка жыць, бо ўсе клопаты ўзялі на сябе дзеці, асабліва сын з нявесткай. Яны цяпер па гаспадарцы завіхаюцца, агарод садзяць. А я нічога не раблю, вось да аўталаўкі падыду, з людзьмі пагаманю пра тое-сёе, справы абмяркуем. Дый каля тэлевізара з плоскім экранам ляжу, які яшчэ жонка купіла.

Люблю паглядзець перадачу «Поле цудаў», ніводную пятніцу не прапускаю. Цікавая перадача, спрабую літары ўгадваць разам з удзельнікамі. Калі-нікалі і мне ўсміхаецца ўдача.

Яніна Францаўна Компель: «Я б мо і жыла ў горадзе, ды без работы не магу…»

– Трыццаць сем гадоў як я жыву без гаспадара. Муж памёр, як дзеці малыя яшчэ былі, у школу хадзілі. Трое іх у мяне, сама іх гадавала, на ногі ставіла…

Гэта ці лёгка мне адной было – усё цягнуць на сваіх плячах? Усе клопаты на мне былі: і гаспадарка, і дзеці, і працавала я ў калгасе, і ў лес, як усе, бегала. Ой, як успомню, цяжка-цяжка было…

Трымала карову мо да сямідзесяці гадоў. Самой трэба было і касой сена накасіць, і зграбці,  і кароў адпасваць. Добра, што дзеці дапамагалі. А цяпер не хачу, навошта мне яе трымаць? Здароўя нестае, сілы няма. Мне ж уже 81-ы гадок як-ніяк пайшоў…

Цяпер у мяне толькі куры і сабака. А свіней няма, не хачу я тых свіней. Цяжка: вёдры тыя папацягай, гной выкідвай, бульбы навары – навошта мне тыя клопаты старой? У горадзе мо лягчэй было б жыць, там няма тых клопатаў, што  ў вяскоўцаў. Я ўжо казала, каб мне якую кватэрку ў горадзе невялічкую, я б не турбавалася б тут. Глядзіце самі, якія клопаты ў вёсцы. Прывёз мне машыну колатых дроў знаёмы з Кукава, сын – яшчэ адну, а іх жа трэба было парэзаць і пакалоць. А потым трэба было пацягаць. От папацягала! Насіць цяжка, яны сырыя, усе рукі абарвала, пакуль не скончыліся. Людзі дзівіліся: як ты машыну дроў занесла? Як? Рукамі! Я ж не магу, каб яны ляжалі, трэба ж да парадку давесці.

Я наогул не магу сядзець, як у мяне работа ёсць, як і сцямнее, буду рабіць. Іду і раблю, мне хочацца рабіць – і ўсё. У нас у вёсцы амаль усе такія. Раней тут у нас былі два статкі кароў, а цяпер усе старыя сталі, няма каму трымаць: трэба ж жывёлу пасвіць, на пашу гнаць, сена нарабіць, а ў каго тая сіла ёсць?

На жаль, вёска вымірае. Маладых ужо мала, са школьнікаў толькі адзін хлопчык. А так пазаставаліся амаль што ўсе пенсіянеры,  якім пад восемдзесят і болей.

Моладзь у горад імкнецца, бо працы няма. А каму тыя хаты патрэбны ў вёсцы, вось і стаяць, пустуюць. Шкада.

А некалі вёска звінела, і танцы былі, і клуб, і магазін працаваў, і на ферме людзі сем`ямі працавалі. А сёння нават магазін зачынены. Аўталаўка тры разы на тыдзень прыязджае.

Вось так і жывём, дажываем свой век. Мо некалі і вёскі нашай не стане, не ведаю. Ці мо будуць дачы, бо шмат хто купіў тут дом і прыязджае на лета. А карэнных жыхароў усё менш і менш…