Пытанне адмены смяротнага пакарання вельмі востра хвалюе сусветную супольнасць, таму праваабаронцы няўрадавай арганізацыі цэнтра “Вясна” нагадваюць аргументы супраць смяротнага пакарання.
Пасля выканання прысуду нельга выправіць судовую памылку – вярнуць жыццё чалавека. Судовыя памылкі адбываюцца нашмат часцей, чым гэта сабе ўяўляе большасць.
У ЗША з 1976 года 123 чалавекі былі вызвалены з камеры смяротнікаў пасля ДНК-экспертызы, якая дапамагла ўстанавіць іх невінаватасць. Існуюць і 23 задакументаваныя справы аб памылкова пакараных невінаватых ад пачатку 1900-х гадоў у Амерыцы. У Беларусі па «Віцебскай справе» былі асуджаны 14 нявінных чалавек.
Заслужаны юрыст Беларусі Мечыслаў Грыб расказаў пра незваротнасць смяротнага пакарання і судовыя памылкі: “Мне давялося працаваць у той час, калі маньяк Міхасевіч здзяйсняў свае злачынствы на тэрыторыі Віцебскай вобласці. Высветлілася: за злачынствы, здзейсненыя Міхасевічам за 15 гадоў, незаконна былі асуджаны на доўгія тэрміны зняволення 13 чалавек, а адзін з іх, Цярэня, быў расстраляны па прысудзе Віцебскага абласнога суда… ” Супраць Мікалая Цярэні не было ніякіх доказаў – толькі выбітыя падчас следства прызнанні.
Аргумент 2. Выканаўцы – прафесійныя забойцы, якія караюць ад імя дзяржавы
У краінах, дзе смяротнае пакаранне дазволена, існуе інстытут легальных забойцаў, якія здзяйсняюць наўмыснае забойства. Любая інфармацыя пра спосабы прывядзення ў выкананне смяротнага прысуду ў Беларусі з’яўляецца дзяржаўнай таямніцай. Аднак былы начальнік мінскага СІЗА № 1, дзе ўтрымліваюцца асуджаныя да выключнай меры пакарання, Алег Алкаеў падрабязна апісаў у кнізе “Расстрэльная каманда”, кім і як выконваецца гэтая праца.
Алег Алкаеў гаворыць, што выкананне смяротнага прысуду – забойства, нават калі яно “па законе”: “Забіць чалавека, які асабіста табе нічога дрэннага не зрабіў, забіць без злосці, без накалу страсцей – гэта складана. Забойства – гэта забойства, а забойства ніколі беспакарана не праходзіць. Гэта на вайне чалавек страляе з вялікай адлегласці і не ведае, патрапіў ці не патрапіў. І ў яго страляюць таксама. Гэта зусім іншае. Таму і група расстрэльная была засакрэчана, нават блізкія сваякі і калегі не ведалі, хто чым займаецца. І гэта выконвалася членамі самой групы.
Аргумент 3. рэлігійная запаведзь “Не забі!”
Жыццё чалавеку дае Бог, і толькі Бог, а не іншы чалавек, можа забраць жыццё. У 2013 годзе Папа Рымскі Францішак у тэлеграме да 5-га Сусветнага Кангрэсу супраць смяротнага пакарання напісаў: “Пакаранне смерцю павінна быць заменена на іншае, якое б прадугледжвала шанц для злачынцы задумацца над сваімі правінамі і выправіцца, а нявіннаму падаравала б надзею на справядлівасць”.
Аргумент 4. Забойствы палітычных апанентаў, масавыя рэпрэсіі
Смяротнае пакаранне, якое захоўваецца ў Беларусі, выкарыстоўваецца не толькі супраць крымінальных злачынцаў, але і ў адносінах да палітычных апанентаў. Смяротнае пакаранне – “звыклая з’ява” падчас масавых рэпрэсій.
У 2001г. Алег Алкаеў выступіў з выкрыццямі па справе аб выкраданні і меркаваным забойстве вядомых беларускіх палітыкаў Анатоля Красоўскага, Юрыя Захаранкі і Віктара Ганчара. У 1999г. Алег Алкаеў двойчы па ўказанні міністра выдаваў спецыяльны пісталет ПБ-9, прызначаны для прывядзення ў выкананне смяротных прысудаў; пазней, супаставіўшы даты, ён выказаў здагадку, што з гэтага пісталета былі забіты зніклыя палітыкі.
Аргумент 5. Нявыдача цела, непаведамленне даты выканання прысуду – гэта катаванне сваякоў расстралянага
Грамадскасці невядомы імёны расстраляных і колькасць. Вынесены смяротны прысуд прыносіць жорсткія пакуты і яго сваякам.
Праваабаронца Гары Паганяйла адзначае: “У Беларусі дзейнічае закон савецкага перыяду, калі цела пакаранага не выдаюць, месца пахавання не паведамляюць – т.ч. спрабуюць зрабіць таямніцай дату выканання прысуду і дзе пахаваны чалавек. Камітэт ААН неаднаразова заяўляў, што працэдура смяротнага пакарання ў Беларусі падпадае пад прыкметы здзекаў і бесчалавечных адносін да пакаранага і яго сваякоў. Асуджаны не ведае даты расстрэлу, калі наступіць апошні дзень яго жыцця, і не можа падрыхтавацца да гэтага акту”.
Аргумент 6. Неэфектыўнасць у папярэджанні злачынстваў
У грамадстве мяркуюць: смяротнае пакаранне стрымлівае злачыннасць. Але няма такіх статыстычных ці іншых дадзеных.
У інтэрв’ю газеце “Навіны” ў 1998 г. былы міністр унутраных спраў Ю. Захаранка выказаўся супраць смяротнага пакарання: “Я ўпэўнены, што нам неабходна ліквідаваць інстытут пазбаўлення чалавека жыцця. Смяротная кара не ў стане спыніць злачыннасць. Псіхіятры-крыміналісты прыйшлі да высновы, што ніхто з асуджаных перад забойствам не думаў пра расплату смяротнай карай. Пасля адмены вышэйшай меры ў краіне не расце колькасць цяжкіх злачынстваў. Здавалася б, танней расстраляць чалавека ды закапаць. Але такім чынам грамадства закопвае сябе”.
Аргумент 7. Пакаранне смерцю спараджае жорсткасць у грамадстве
Праваабаронцы “Вясны” лічаць, што жыццё з’яўляецца найвышэйшай каштоўнасцю, натуральным і неад’емным правам чалавека. Смяротнае пакаранне расцэньваецца як парушэнне права на жыццё, гарантаванае Канстытуцыяй Беларусі і міжнароднымі дамовамі ў галіне правоў чалавека.
Пытанне адмены смяротнага пакарання ў Беларусі абмяркоўвалася 27 жніўня ў Мінску на канферэнцыі па тэме: «Грамадская думка і смяротнае пакаранне ў Беларусі». На мерапрыемстве прагучала думка, што Аляксандр Лукашэнка не адменіць смяротнага пакарання, пакуль грамадства будзе супраць гэтага. Таму еўрапейцы вырашылі ў пытанні адмены смяротнага пакарання не ціснуць на кіраўніцтва Беларусі, а пераконваць простых беларусаў.
Як патлумачыла на канферэнцыі прадстаўнік Генеральнага дырэктарата па правах чалавека і вяршэнстве права Савета Еўропы Таццяна Тэрмачыч: «Беларускія ўлады могуць адмяніць смяротнае пакаранне за пяць хвілін, падпісаўшы адпаведны дэкрэт або прыняўшы закон.
І спосаб адмены не такі важны (мараторый або поўная адмена). Што важна: мы зразумелі, куды нам рухацца далей. Мы вырашылі працаваць перш за ўсё з грамадскай думкай, таму што беларускія ўлады прыслухоўваюцца да меркавання народа. Мы хочам паказаць, што смяротнае пакаранне — гэта бесчалавечная з’ява, якой не павінна быць у XXI стагоддзі».
