Чаму забыліся пра тых, хто каваў Перамогу?

Пра тое, што “мы будзем заўсёды паважаць вялікі подзвіг франтавікоў і працаўнікоў тылу, якія кавалі перамогу”, і пра тое, што “будзем берагчы гістарычную праўду пра падзеі тых гадоў, перадаючы яе маладому пакаленню”.

Вельмі засмучае тое, што словы, якія гучаць з трыбун, разыходзяцца са справамі. Пасля вайны прайшло больш за шэсць дзесяцігоддзяў. У нашым раёне жывуць людзі, якія ў вайну працавалі на заводах, сапраўды кавалі будучую Перамогу ў тыле ворага, а пра іх саміх забыліся.

Да такіх «забытых» адносяцца і жыхаркі вёскі Люсіна Яўгенія Арцёмаўна Рылка (1926 г. нарадж. па пашпарце) і Занька Юлія Піліпаўна (1922 г. нарадж.). Ніхто іх раней не віншаваў са святам 9 Мая, не ўручаў падарункі і не дзякаваў і ўвогуле не ўспамінаў пра іх нялёгкую працу.

Па словах Яўгеніі Арцёмаўны, у свае 16 гадоў яна папрасіла старшыню сельсавета прыпісаць ёй “лішнія” два гады, каб у 1944 годзе трапіць на работу і стаць санітаркай, нават аддзячыла яму за гэта скруткам якаснага льнянога палатна.

А трапіла ў далёкі горад Орск (зараз гэта горад у Арэнбургскай вобласці ў Расіі), дзе больш за тры гады працавала фармоўшчыцай на ваенным заводзе, на якім выпускалі снарады для артылерыі, патроны для агнястрэльнай зброі.

Паехала туды, бо немцы, калі адыходзілі, скасілі іхні гектар збожжа, і заставацца дома без хлеба азначала памерці з голаду. Ды яшчэ і санітаркі з Расіі, якія пасля вызвалення ад немцаў спыніліся ў вёсцы, агітавалі, што лепш пайсці на вайну, бо там хоць кормяць і даюць вопратку.

Бацькоў ужо не было ў жывых, а дома засталася старэйшая сястра. Жыццё на заводзе было цяжкім. Працавалі ў дзве змены па 12 гадзін у суткі, атрымлівалі 500 грамаў хлеба і сціплае двухразовае харчаванне.

“Былі дні, калі галадалі, елі мерзлую бульбу і конскі памёт”, – расказвае пенсіянерка.

Разам з ёй трапілі ў Орск 17 жанчын з Люсіна і шмат іншых з другіх вёсак раёна. Усіх іх мабілізавалі на ваенны завод. У Люсіне, акрамя Яўгеніі Арцёмаўны, жыве яшчэ адна жанчына – Юлія Піліпаўна Занька, якой споўніўся ў красавіку 91 год.

Які лёс выпаў на долю гэтых жанчын – тэма асобнага артыкула. Яны памятаюць і здзекі фашыстаў, і тое, як лютавалі свае “партызаны”, забіраючы апошняе.

Юлія Піліпаўну даглядае дачка, дапамагае ўнук, а вось Яўгенія Арцёмаўна жыве адна. У яе няма ні калодзежа, ні туалета, і паліць у аварыйнай печы пажарныя забаранілі. Яна жыве ў хаце, дзе была раней школа.

Яўгенія Арцёмаўна паказала журналісту “ГЧ” і класы, дзе вучыліся дзеці, дзе была настаўніцкая. Зараз столь у будынку прагніла, дах цячэ і знаходзіцца ў аварыйным стане.

Таму пенсіянерка ў гэтым годзе была вымушана зімаваць у дачкі, таксама пенсіянеркі, у Ганцавічах, хоць тая і сама хварэе, а таму дапамагчы нічым асабліва не можа.

“Звярталася я раней у сельсавет, але ніхто мне не дапамог, а ў апошнія гады і сіл не маю туды дайсці, – расказвае Яўгенія Арцёмаўна. – Зараз дровы няма каму парэзаць, нават за грошы нікога не магу знайсці”.

Пенсія у яе “велізарная”: заслужыла яна, куючы перамогу, аж 1 млн 200 тысяч рублёў. Не нашмат больш атрымлівае і Занька Юлія Піліпаўна – 1 млн 670 тысяч. Бо ніхто тыя гады, калі яны працавалі на ваенным заводзе, у стаж не ўлічваў і нават спроб, каб звярнуцца ў архівы, ніхто з мясцовых уладаў, дэпутатаў і ўпраўлення сацыяльнай абароны, ветэранскай арганізацыі не зрабіў.

І статуса ветэранаў вайны, а разам з гэтым павелічэння пенсіі і льгот яны таксама не атрымалі. У ліпені 2012 года аднавясковец Яўгеніі Арцёмаўны, былы журналіст Міхаіл Бабок, дапамог бабулі і ад яе імя накіраваў пісьмо ў Генеральнае консульства Рэспублікі Беларусь, якое потым пераадрасавалі Генеральнаму консулу РФ у Брэсце.

Напрыканцы мінулага года прыйшоў адказ з дзяржаўнага архіва. Згодна з архіўнай спраўкай №1438 на запыт ад 20.11.2012 напісана:

“В архивном фонде ОАО “Орский завод строительных машин в журнале регистрации работников завода за 1944-1947 гг. в графе “ФИО” записано “Рылко Евгения Артемовна (дата рождения не указана), в графе “цех” – “лит”, в графе “с какого времени работает – 23.11.1944 по 23.01.1947”, отпуск с 2.01 1047 на 18 дней, в графе “выбыл адрес” – Пинская обл., Ганцевичский р-н, Люсинский с/с, д. Люсино), графа “возвращение из отпуска” не заполнена. В расчетных ведомостях по заработной плате работников литейного цеха значится Рылко Евгения А. (отчество неразборчиво) с ноября 1944 по февраль 1974 г.”

Фактычна гэты дакумент з’яўляецца падставай для таго, каб яны атрымалі калі не статус ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны, то каб ім хаця б зрабілі пераразлік і павялічылі памер пенсій. Але хто дапаможа Юліі Піліпаўне Занька накіраваць запыт у архіў, бо яна ж таксама працавала на гэтым заводзе?

У гэтым годзе толькі старшыня Люсінскага сельсавета Вячаслаў Шкут наведаў Яўгенію Арцёмаўну і прынёс набор прадуктаў, які выдавалі ветэранам, а са школы ўпершыню прыйшла віншавальная паштоўка. Вячаслаў Шкут паабяцаў, што ў межах сваіх магчымасцяў дапаможа аднавяскоўкам.

Але дзе былі мясцовыя чыноўнікі, дэпутаты да гэтага часу? Чаму не рэагавалі на просьбы і звароты? Дзе тыя актывісты з моладзі БРСМ? Няўжо нельга дапамагчы парэзаць дровы, прынесці нямоглым вядро вады, як гэта рабілі ў савецкія часы піянеры і камсамольцы?

Ці задача БРСМ зараз зводзіцца толькі да таго, каб засядаць на сходах, папаўняць свае рады членамі, якія нават не ведаюць, чаго яны ўступаюць у гэтую арганізацыю, і размахваць сцягамі на мерапрыемствах?

Ці, можа, хто скажа, што дзве гэтыя жанчыны працавалі на ваенным заводзе і “не кавалі перамогу” і не заслугоўваюць, каб хоць напрыканцы іх веку пра іх паклапаціліся? Ёсць час, каб гэтую сітуацыю выправіць, пакуль яны жывыя. Лепш позна, чым ніколі. Але каб не сорамна было глядзець у вочы гэтым людзям і іх нашчадкам.