Я адзіны прымаў прысягу па-беларуску

Першае свята адметнае і знакавае, таму што сёлета спаўняецца сямнаццаць гадоў з моманту, калі роднае слова незваротна ўвайшло ў маю паўсядзённасць. Другое не менш знакавае, бо амаль праз год мне належала прайсці суровыя іспыты на адданасць і вернасць не толькі Радзіме, але і матчынай мове. І толькі вытрымаўшы іх, я займеў гонар звацца сынам Беларусі. Таму, карыстаючыся магчымасцю, распавяду шаноўнаму чытачу пра стаўленне беларускага войска да роднай беларускай мовы.

Літаральна з першых дзён майго знаходжання ў войску я прыцягнуў да сваёй сціплай асобы непрыхаваную цікаўнасць з боку як сваіх таварышаў па службе, так і сяржантаў.

«Я бачыў цябе ў Менску на акцыях пратэсту!»

Прыкладна праз тыдзень пасля майго знаходжання ў каранціне (пакуль маладыя салдаты не прымуць прысягу, яны знаходзяцца ў асобнай казарме) адбыўся досыць цікавы выпадак. Пасля страявой падрыхтоўкі да мяне ў казарме падышоў незнаёмы хлопец прыкладна аднаго са мною ўзросту і па-руску ўдакладніў маё прозвішча і прапанаваў мне зайсці з ім у Ленінскі пакой.

Там малады чалавек адразу ж перайшоў на выдатную беларускую мову і прадставіўся Захарам. Хлопец быў аднаго са мною стану – шараговец. Ён спытаў у мяне, ці не быў я ў Мінску на акцыях пратэсту. Калі ж я сказаў катэгарычнае «не», ён мне не паверыў:

«Я бачыў цябе ў Менску на акцыях пратэсту! Я не магу памыляцца, гэта быў ты!» Малады чалавек пачаў пераконваць мяне ў адваротным, запэўніваючы, што мне няма чаго баяцца: «Наша размова за сцены гэтага пакоя не выйдзе!» Але я па-ранейшаму настойваў на сваім: «Я не толькі на нейкіх там акцыях пратэсту не быў, але і ўвогуле ў Мінску не быў!»

Мае адказы хлопца не задавальнялі, ён яшчэ неаднаразова настойліва спрабаваў пераканаць мяне ў сваёй рацыі. Але паколькі доказаў адваротнага ў яго не было, дык у рэшце рэшт быў вымушаны прыняць маю пазіцыю.

Незнаёмец гэтак жа нечакана знік, як і з’явіўся. Больш я яго ніколі не бачыў.
Пасля таго як мы прынялі вайсковую прысягу, я зрабіўся сапраўднай славутасцю нашага гарнізона. Справа ў тым, што я адзіны прымаў прысягу па-беларуску, хаця тэкст быў на рускай мове. З гэтага самага дня я і атрымаў сваю мянушку – «Беларус»!

«Да таких, как ты, убивать надо!»

Мае ж прыгоды і выпрабаванні, звязаныя з маёй прынцыповай беларускасцю, толькі-толькі пачыналіся. У той дзень я знаходзіўся ў нарадзе па сталовай. Як правіла, у тых, хто знаходзіцца ў нарадзе, пад’ём адбываецца на дзесяць хвілін раней за агульны дывізійны пад’ём. Здзейсніўшы ранішні туалет, мы ўжо збіраліся выходзіць з казармы, як раптам дзяжурны па дывізіёне, пачуўшы маю размову з хлопцамі, выбухнуў гневам, звернутым у мой адрас:

«Да ты ублюдок! Националист! Да таких, как ты, убивать надо!»

Я літаральна аслупянеў, спрабуючы зразумець, за што ён так вызверыўся на мяне. І на нейкі момант моўчкі ўтаропіўся на капітана, твар якога аж пачырванеў ад злосці. Гэтага афіцэра я тады бачыў упершыню, як і ён мяне. Адкуль такая нянавісць і злосць да мяне? Апрытомнеўшы, я паспяшаўся выйсці з казармы, не сказаўшы яму ані слова. Увесь той дзень для мяне прайшоў, як у тумане, з адзіным пытаннем: «За што!?»

Гэты капітан яшчэ доўга прыглядаўся да мяне, задаваў дзіўныя пытанні: «Почему ты разговариваешь по-белорусски? Ты, наверно, являешься оппозиционером? Зачем тебе все это?» Я ж у сваю чаргу цярпліва спрабаваў тлумачыць, чаму гэта раблю і што да апазіцыі ніякага дачынення не маю.

А ўжо праз некалькі месяцаў гэты афіцэр вітаўся са мною выключна поціскам рукі.

Звяртацца да афіцэра па-беларуску забаронена

Прыкладна праз паўгода пасля таго, як я быў пераведзены з другой батарэі ў трэцюю і ў мяне змяніўся мой непасрэдны камандзір, мяне чакала чарговае выпрабаванне. Намеснік майго камандзіра, старэйшы лейтэнант вырашыў навучыць мяне, як трэба звяртацца да камадзіра згодна статуту.

Увечары старэйшы лейтэнант выклікаў мяне ў афіцэрскі пакой. Пагрукаўшы ў дзверы, я ўвайшоў : «Таварыш старэйшы лейтэнант, выклікалі?» У адказ я пачуў: «Не так входишь! Выйди и зайди как положено!» Прагледзеўшы вайсковы статут, я паўтарыў свае спробы яшчэ тройчы, а ў адказ:

«Выйди и зайди, как положено!» Пасля чацвёртай спробы я проста пачаў ігнараваць каманды днявальнага зайсці ў афіцэрскі пакой.

Толькі на наступны дзень высветлілася, што ад мяне патрабавалася. Я рабіў усё слушна і згодна вайсковаму статуту, але памылка была ў тым, што я рабіў усё не па-руску, як таго патрабаваў вайсковы статут. Толькі дзесьці ў 2009 годзе быў выдадзены статут па-беларуску, у 2003 годзе такога статуту не было! А на той час звяртацца да афіцэра па-беларуску было пад негалоснай забаронай. Большасць афіцэраў проста перасталі звяртаць на мае дзівацтвы ўвагу, хаця перад гэтым амаль кожны рабіў мне заўвагу:

«Надо по-русски. В армии нет места белорусскому языку!» Але ў выніку ўсе пагаджаліся, што ў нашай краіне дзве дзяржаўныя мовы, а паколькі войска беларускае, значыць, і на яго гэта распаўсюджваецца!

«А, это ты, наш всем известный белорус!»

Ужо напрыканцы маёй вайсковай службы, калі я наведаўся ў сакрэтную частку гарнізона, каб падпісаць абхадны ліст, літаральна з парога пачуў: «А, это ты, наш всем известный белорус – причина наших хлопот!»

Я заўсёды ганарыўся і ганаруся тым, што я беларус! Ганаруся, што родная мая мова – беларуская! Але падчас вайсковай службы гэтае простае і роднае слова «беларус» у вуснах шараговых салдат, сяржантаў, прапаршчыкаў і афіцэраў заўсёды патыхала нейкай пагардай, пыхай і нават холадам. Трэба адзначыць, што вакол была пераважная большасць беларусаў, хіба толькі сярод афіцэраў было наадварот.

Я ўсё аніяк не мог уцяміць: чаму так? Але толькі з часам я пачаў разумець гэтую пагарду да мяне як асобы: увесь час з экранаў тэлевізараў нас пераконвалі ў тым, што тыя беларусы, якія адважваюцца размаўляць на роднай мове, для іншых нясуць небяспеку. Нас нават вылучылі ў своесаблівую «пятую калону» альбо яшчэ называлі «свядомымі», ужываючы гэтае слова ў негатыўным кантэксце.

Але нават будучы затлумленымі гэтымі выдумкамі, усе, нават рускія па нацыянальнасці, прызнаваліся: «Белоруский язык очень красивый!» А некаторыя нават выказвалі сваё шкадаванне: «Жаль, что я не знаю этого языка и не умею на нём разговаривать!» Дык давайце ж, беларусы, ганарыцца тым, што дадзена нам Богам ад нараджэння!