Сіроты Вялікай Айчыннай вайны, або Слёзы пад гукі фанфараў

Святкаваць, безумоўна, трэба. Гэта ж такая вялікая дата! Гэта ж такой дарагою цаной (хоць сапраўдную яе цану нам да гэтага часу не называюць) дасягнута Вялікая Перамога!

Выклікае трывогу адна заклапочанасць: а ці хопіць у дзяржаве грошай (і трэба думаць, немалых) на такое святкаванне? А тут яшчэ праблемы ў эканоміцы і сусветнай, і расійскай, і беларускай.

Тэлебачанне ды і іншыя СМІ ўжо даўно нас папярэджваюць: пры няўхільным росце цэн на тавары і розныя паслугі павышэння заработнай платы і пенсій не будзе, а калі і будзе, то мінімальная. А на носе выбары Прэзідэнта, на якія ўжо даўно агучвалася лічба ў 100 мільярдаў рублёў.

А можа, трэба быць крыху больш сціплымі ў святкаваннях? А калі не на “самом высоком уровне”, а проста на высокім? Гэта ж такіх вялікіх грошай патрабуюць і парады, і ўсенародныя гулянні…

У многіх з нас у памяці яшчэ трымаецца парад на 70-годдзе вызвалення Беларусі. У парадзе ўдзельнічалі, акрамя беларускіх войск, і расійскія. Колькі ж грошай гэта ўсё каштавала? Няўжо мы такія багатыя? Тады чаму ў большасці з нас мізэрныя зарплаты і пенсіі? Напрошваецца яшчэ адно пытанне: хіба ж толькі прадстаўнікі рускага народа ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі? Чаму ж тады не запрасілі вайскоўцаў з Арменіі, Грузіі, Казахстана ды іншых былых рэспублік СССР?

Ветэранам вайны, партызанам і падпольшчыкам была аказана матэрыяльная дапамога. Гэта вельмі добра і вельмі правільна.

Да Дня Незалежнасці атрымалі матэрыяльную дапамогу і тыя дзеці вайны (сёння 70-гадовыя і старэйшыя), чый бацька (бацькі), загінулі падчас вайны, а яны, дзеці, не змаглі зарабіць сабе працоўную пенсію ці іншыя віды пенсій (па ўзросце, па інваліднасці, за асаблівыя заслугі, за выслугу гадоў). Такіх па рэспубліцы набралася ўсяго 400 чалавек. І яны атрымалі па 3,5 млн рублёў матэрыяльнай дапамогі. А спадзяваліся атрымаць такую дапамогу многія, яшчэ жывыя, дзеці-сіроты ВАВ (“АиФ”, №28, 2014г.). Да гэтага часу, аказваецца, неаднолькавыя адносіны дзяржавы да членаў тых сем’яў, чые бацькі загінулі, і тых, чые прапалі без вестак у час ВАВ. Бо калі ў час вайны былі забіты і памерлі ад ран 6,3 мільёнаў ваеннаслужачых, то яшчэ 4,5 мільёны загінулі ў палоне і прапалі без вестак. А значыць, жонкі і дзеці гэтых 4,5 мільёнаў салдат таксама засталіся без карміцеля. Дык што, дзеці і жонкі гэтых чатырох з паловай мільёнаў салдат не так пакутавалі, як тыя, чые мужы і бацькі (6,3 млн) загінулі?

У Беларусі пражывае каля 950 тысяч “дзяцей вайны” ва ўзросце 70 гадоў і старэйшых, якія не трапілі пад Указ Прэзідэнта №54 аб аказанні адзіначаснай матэрыяльнай дапамогі. Дык ці не больш да твару было б дзяржаве частку грошай, што пойдуць на шыкоўнае святкаванне, патраціць на дзяцей – сірот вайны? Сёння мы, а моладзь асабліва, нават і ўявіць сабе не можам, як яны гадаваліся, колькі нягод выцерпелі. Было і голадна, і холадна. Ды і пакрыўдзіць бязбацькавічаў мог кожны. А ў дзяржавы пасля вайны і рукі не даходзілі да іх, і сродкаў не было.

Я ведаю жанчыну з такім лёсам. Апошні раз іх сям’я атрымала ад бацькі ліст, які ён пісаў перад фарсіраваннем ракі Одэр. Маці засталася адна з пяцярымі дзецьмі: трыма хлопчыкамі і дзвюма дзяўчынкамі 1929 – 1944 гадоў нараджэння. Да 1949 года сялянскія гаспадаркі нашага раёна былі яшчэ ўласныя. Дык вось уявіце такую карціну: за сталом сядзіць пяцёра дзяцей. Іх трэба штодня накарміць, апрануць. Уяўляеце, як яны карміліся, адзяваліся-абуваліся? Не замілаванне, а жах ахоплівае, калі ўявіш такі малюнак.

Знаёмая расказвала, як яны, дзеці, на кожным кроку адчувалі сваё сіроцтва. “Успамінаю, як снедалі мы варанай у мундзірах бульбай. Паелі і разышліся хто куды, а я падышла да міскі, у якой былі лупіны і стала перабіраць іх: вылізвала тыя кропелькі бульбы, што засталіся дзе-нідзе на лупінах, бо пасля снедання ўсё роўна моцна хацелася есці.

Помню, як ужо пры калгасах прывезлі ў вёску, мабыць, з раёна булачкі на продаж. Тады яшчэ хлеба-булачных вырабаў у сёлы не вазілі. Па вёсцы аб’явілі, што булачкі будуць прадаваць толькі сельскім актывістам ды перадавікам калгаса. Першы ручай слёз я выліла, пакуль выпрасіла ў мамы 15 капеек на булачку. Выстаяўшы чаргу, наглядзеўшыся на гэтыя смачныя булачкі, накаўтаўшыся за гэты час сліны, я засталася ні з чым: мяне адправілі дадому, бо мая мама не была ні актывісткай, ні стаханаўкай. Я душылася слязамі, бегучы дадому.

Успамінаю, як пад самымі вокнамі нашай хаты пабудавалі калгасную канюшню, бо з мамай-удавою ніхто нават не падумаў патрэбным лічыцца, і мы раслі ў раях аваднёў і мух, у невыносным паху гною.

У школу я пайшла пераросткам, бо маме не было ў чым мяне туды адправіць”.

Або вось што ўспамінае пра сваё пасляваеннае дзяцінства яшчэ адзін бязбацькавіч – наш слынны зямляк Іван Кірэйчык: “Я – пастушок. Летняе сонца ўжо добра-такі паднялося па-над Ланню, і я адпрасіўся ў такіх жа пастушкоў, як і сам, на снеданне. Бягу па расе, спяшаюся. А дома нязвыклае для раніцы няўтулле: халодная, яшчэ не паленая печ, маўклівая маці. Маці ведае, чаго я прыбег, і паглядзеўшы ўважліва на мяне, уздыхае, падымаецца і ідзе на агарод. І нешта доўга яе адтуль няма. Я іду паглядзець, што там такое, і бачу: маці трымае ў руках вырваны куст бульбы з дробнай, як пацеркі, завяззю на каранях і плача. Мне становіцца зразумелай прычына яе слёз. І я моўчкі паварочваюся і няспешна вяртаюся на пашу. Бурчыць пусты жывот, а на душы так крыўдна – на сябе ж, што вось прыбег і зрабіў маці балюча…”

Паўтаруся: згодна я, што трэба святкаваць. Але ж гэтае свята – не толькі безупынная весялосць ад краю да краю, не толькі бравурныя маршы ды гукі фанфараў. Не варта забываць, што гэта “праздник со слезами на глазах”.

“Я не люблю хадзіць на святкаванні Дня Перамогі. Што я зраблю з сабою, калі падчас гэтай весялосці толькі плачу,” – гаворыць жанчына, сірата вайны.
Я вось чаму пра гэта разважаю: ці не магла б дзяржава ўспомніць на 70-годдзе Вялікай Перамогі (бо на 80-годдзе наўрад ці будзе ўжо каго ўспамінаць) вось пра такіх сірот вайны? Большасць з іх ужо адышла з жыцця.

Дык ці не па-чалавечы было б зрабіць урачыстасці крыху больш сціплымі, а гэтым старым ужо “дзецям вайны” уручыць хоць бы якія сціплыя падаруначкі. Хай бы хоць яны сімвалізавалі ўвагу дзяржавы да іх. Ну а калі б знайшлося нешта і ў грашовым выражэнні – было б і зусім цудоўна. І народ зразумеў бы гэта: мабыць, ніхто не быў бы супраць такой траты дзяржаўных грошай, гэта значыць, грошай падаткаплацельшчыкаў. Іншая справа, што з намі, з народам, улады часцей за ўсё не лічаць патрэбным раіцца. А дарэмна!

А якім выхаваўчым сродкам для моладзі была б такая дзея! Дай толькі, Божа, на гэта дзяржаўнай мудрасці.