Мы ў адказе за тых, каго прыручылі

З аповеду журналісткі чытачам стала вядома пра выпадак, сведкай якога яна аказалася. Так і хочацца ўсклікнуць: ”Бедны коцік, як жа табе не пашанцавала з гаспадарамі!” Бессардэчнасць, жорсткасць, абыякавасць гаспадароў коціка абурае да глыбіні душы.

Мы, беларусы, называем талерантнымі, сардэчнымі, прыветнымі. Ці не завысока бяром?! Можа, нашы продкі і былі такімі. А тут… Ды за падобнае трэба судзіць. Яшчэ Леанарда да Вінчы пісаў: “Прыйдзе час, калі ўмярцвенне жывёлы прыраўняюць да забойства чалавека”. Вось як! І правільна! Чаму гэта чалавек прысвоіў сабе права распараджацца жыццём іншых Боскіх стварэнняў?

Адносіны да жывёл – адзін з паказчык здароўя грамадства. Адна з журналістак “АіФ” піша, што, паназіраўшы за тым, як мы адносімся да кошак, сабак, галубоў, можна зрабіць вывад: у грамадстве спее вялікі агідны нарыў. У СМІ не-не ды сустракаюцца аповеды пра дзікія адносіны людзей да жывёл. З’яўляюцца таксама паведамленні пра выпадкі нападу жывёл, галоўным чынам сабак, на людзей. Нават са смяротным зыходам.

Я прытрымліваюся думкі, што нават у самых трагічных выпадках вінаватыя не сабакі, а людзі. І вучоныя сцвярджаюць, што сабакі самі па сабе не з’яўляюцца носьбітамі зла. Яго нясе чалавек, які выхоўвае сабаку. Караць трэба чалавека, а караюць (адлоўліваюць, адстрэльваюць, усыпляюць) без віны вінаватых сабак.

На жаль, нярэдка здараецца, што чалавек выганяе з дому ці з двара сабаку. Такія сабакі, сцвярджаюць вучоныя, затаіўшы крыўду на чалавека, становяцца часта важакамі бяздомных сабак. Менавіта яны асабліва каварныя. І агрэсія сабак у апошні час расце. Бяздомныя сабакі спарваюцца з кінутымі сабакамі байцоўскіх парод. Вось дзе асаблівая каварнасць і пагроза чалавеку!

Калі вы вырашылі завесці чацвяраногага сябра, узважце ўсе “за” і “супраць”. А калі здрадзілі свайму сябру, дык ведайце: вы – ненадзейныя людзі. І ў сяброўстве з людзьмі такія ж. У разведку з такімі ісці нельга.

У нас у РБ вельмі мяккае пакаранне за здзекі і забойства жывёл. Крымінальнай адказнасці за падобнае няма. Ведаю, што ў Беларусі не прынеслі вынікаў абмеркаванні законапраекта “Об обращении с животными”. Існуе адно пакаранне – штраф. Гэта сведчыць пра тое, што мы міласэрныя да людзей-садыстаў. Для параўнання: крымінальная адказнасць за здзекі і злачынства, якія чыняцца над жывёламі, ёсць ва Украіне, Казахстане, Францыі, Італіі, Іспаніі, Грузіі, Літве… У Латвіі за такое можа пагражаць зняволенне тэрмінам да 4-х гадоў.

Жорсткасць да жывёл, як і любоў да іх, прыходзіць з дзяцінства, з сям’і. Да прыкладу: пакрыўдзілі дзіця дарослыя, яно не можа супрацьстаяць ім. Дзіця знойдзе слабейшага за сябе, перад кім зможа прадэманстраваць сваю сілу і ўладу. Гэтым слабейшым можа аказацца кошачка ці сабачка. А падлетак сёння яшчэ і ў інтэрнэт выкладзе фота шчанючка з адсечанымі лапкамі ці выкалатымі вачыма. У такім узросце спрацоўвае жаданне вылучыцца хоць такім чынам, калі няма іншага спосабу. І ў чалавечка фарміруецца ўпэўненасць у тым, што слабага можна прынізіць, наздзекавацца з яго, нават забіць.

У дарослых ёсць шмат спосабаў прывіваць сваім выхаванцам любоў і спагаду да ўсяго жывога, альбо – наадварот. Малюнак першы: гаспадар з конікам-карміцелем, здавалася б, дружна аруць агарод, садзяць бульбу. Ды не… Колькі слоўнага бруду, негатыву вылье гаспадар на свайго коніка! А за плугам жа кідаюць бульбу жанчыны, падлеткі, дзеці, якія чуюць усё гэта.

Малюнак другі: гоніць пастух каровак на пашу. “Куды ты пайшла, …?!”, “А ты чаго адстаеш, …?!” І агалошвае наваколле лаянка, бруд, мацюкі.

Па-мойму, і тая бульба, якую садзілі пад лаянку, і тое малачко з абмацюканых кароў страцяць палову сваёй карысці, калі толькі не напоўняцца ядам. Нездарма ж некалі выконвалі розныя абрады, звярталіся да сіл прыроды з добрымі, ласкавымі словамі і выганяючы першы раз на пашу кароўку, і засяваючы поле.

Усё гэта перадавалася дзецям. А што цяпер? Як піша Уладзімір Ліпскі: “Раней паснедаеш і не перахрысцішся, дык дзед – лыжкай па лбе. Цяпер мацюкамі хрысцяцца”.

А сёння ж мацюкаюцца многія. І такія людзі не могуць быць духоўнымі. А бездухоўны не можа быць міласэрным. Вось і маем тое, што маем. Ведаю з успамінаў бацькоў, як некалі гаспадар адносіўся да найлепшага свайго памочніка – коніка. У мароз вялікі сярод ночы ішоў у хлеў, каб кінуць яму бярэмя свежага сена: хай конік жуе і грэецца.

Ліда, мая старэйшая сястра, успамінала, як у яе дзяцінстве аднойчы быў вялікі-вялікі град: “Хмара наляцела раптоўна.Каго дзе град застаў, складана было схавацца, уратавацца. Мама тады жала авёс далекавата ад дому. Прыйшла яна босая, а зямля была ўся белая ад вялікіх ледзяшоў. Брат Міша пасвіў на лузе маладзенькага коніка, якога ён вельмі любіў.Прыйшоў і ён з конікам дадому. Помню, як мама плакала, цалуючы яго пабітую на гузакі галаву. А Міша – не каб накрыць пінжачком галаву і хоць крыху схавацца ад граду, дык ён скінуў яго з сябе і накрыў спіну коніка”.

Дзяцінства брата прыйшлося на той час, калі яшчэ не было калгасаў. Тады пасвіць коней было абавязкам вясковых хлапчукоў, таму і любілі яны гэтых жывёл. У паэзіі майго брата, Міхася Рудкоўскага, вобраз каня і ў прамым і пераносным значэннях гэтага слова заставаўся адным з любімых.

Прывяду яшчэ прыклад выхавання міласэрнасці да жывёл. Непадалёку ад нас жыве сям’я. Іхняя кошка “пенсійнага“ ўзросту не перастае прыводзіць кацянят. Вось і гэтай восенню акацілася, прывяла пяцёра кацянят. Двое, праўда, нежывых. Мо мацярынскі інстынкт у яе аслабеў, а мо малака з-за ўзросту не было, але кацяняты былі асуджаны на галодную смерць. “Баба, што нам рабіць?” – бедаваў Максімка. І прыдумалі з бабуляй – былой медсястрой: бралі малако, падагравалі, набіралі ў медыцынскі шпрыц без іголкі і паілі. Да слёз пацешна было назіраць, як гэтая малеча замест мамінага жывоціка мяла лапкамі (прыроджаны інстынкт!) шпрыц. Настаўнікам у школе не трэба будзе праводзіць гутаркі ці гульні, каб выхаваць у Максімкі пачуццё любові да братоў нашых меншых. Ён ужо сам каго хочаш навучыць гэтай любові.

А колькі можна прывесці прыкладаў самааахвярнасці, адданасці, вернасці жывёл на ўсё жыццё свайму сябру-чалавеку. У Італіі стаіць помнік сабаку, які ў час Другой сусветнай правёў на вайну свайго гаспадара і, калі той не вярнуўся, да самай смерці сваёй хадзіў на вакзал сустракаць яго. Ці вось прыклад з ХІХ стагоддзя. Рускі дваранін узяў з сабой у Францыю свайго сабаку. Чамусьці ён (ці спецыяльна, ці неспадзеўкі) вярнуўся ў Расію без сабакі. Дык той сваім ходам вярнуўся дадому ў Расію.

А яшчэ я рэкамендавала б для выхавання міласэрных адносін да жывёл выкарыстоўваць літаратуру. Успомніце казкі. Выдзяляюць сярод іх цэлы разрад казак пра жывёл, у якіх тыя паказаны найпершымі сябрамі, дарадчыкамі, памочнікамі чалавека. Дзеці плачуць? Хай плачуць. Гэта добрыя слёзы. Яны паказваюць, што ў вашага дзіцяці чуйная душа.

Не забывайце парэкамендаваць сваім выхаванцам “Муму” І.Тургенева, “Изумруд” Л.Талстога, аповесць “Карюха” М. Аляксеева, “Былі ў мяне мядзведзі” У. Караткевіча. А сама я, пішучы гэтыя нататкі, ужо каторы раз прачытала “Каштанку” А. Чэхава.