Зязюля – птушка 2014 года

Мы прывыклі па зязюліным “ку-ку” адлічваць свае гады. Але ж гэта ўсяго толькі прыгожая легенда. На самай справе куванне для зязюлі – гэта песня, якою крылаты кавалер хоча звярнуць на сябе ўвагу. І ён часам так можа захапіцца сваімі спевамі, што пракукуе больш за 300 разоў.

Але ж зязюлі “праславіліся” не спевамі, а тым, што кепскія з іх атрымліваюцца маці, кепскія гаспадыні і гаспадары: гнёздаў сваіх не маюць, яйкі нясуць проста на зямлі, а пасля ў дзюбе ці ў лапках пераносяць іх у чужыя гнёзды. Як жа гэта адбываецца?

У працэсе падкідвання яек у чужыя гнёзды ўдзельнічаюць і самец, і самка. Завостраныя крылы і паласаты малюнак на жываце падчас палёту робяць зязюлю падобнай да драпежнай птушкі. Дзякуючы гэтаму самец зязюлі палохае птушку – гаспадыню гнязда, а самка ў гэты час падкідвае яйка. Ёй хапае ўсяго 10–16 секунд, каб пакласці яйка ў гняздо. Зязюля падкідвае яйкі не ўсім відам птушак, аднак спіс “ахвяраў” налічвае больш за 100 відаў. Гэта так званыя вераб’інападобныя птушкі: чарацянка, салавей, сітаўка, зяблік, дрозд, заранка, мухалоўка… Галоўнае, каб па форме і па колеры падкінутыя яйкі не вельмі адрозніваліся ад астатніх, і тады прыёмнай маці будзе цяжэй адрозніць іх ад сваіх. Праўда, зязюліны яйкі звычайна крыху большыя.

Зезюляняты выводзяцца праз 10–14 дзён. Вылупіўшыся і адпачыўшы 10–16 гадзін, яны выкідваюць з гнязда прыёмных бацькоў іхнія сапраўдныя яйкі або нават ужо выведзеных птушанятак. Але дзеля справядлівасці трэба сказаць, што зезюляня робіць гэты разбой неўсвядомлена(яшчэ да таго, як у яго пралупяцца вочы): птушаня выкідвае ўсё, што б ні паклалі ў гняздо. Прыёмныя бацькі не крыўдзяцца на зезюляня і не адмаўляюцца карміць чужое дзіця, хоць есць яно столькі, што ім цэлы дзень трэба бесперапынна здабываць для яго розных мошак ды чарвячкоў.

Калісьці яшчэ Арыстоцель пісаў: “Зезюляня такое прыгожае, што яго кармільцы пачынаюць ненавідзець уласных дзяцей”. Знакаміты нідэрландскі арнітолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі Нікалосас Тынберген вызначыў, што прычына ў жоўтым роце птушаняці і яго ярка-чырвонай глотцы, якія з’яўляюцца спецыяльным сігналам не толькі для гаспадароў гнязда, але і для ўсіх птушак, якія пралятаюць міма з кормам у дзюбе. А есць малое так шмат, што колькі яму ні давай – усё будзе мала. Затое ўжо праз 20 сутак птушаня вылятае з “бацькоўскага гнязда”.

За сезон зязюля адкладвае да 20-ці яек і размяркоўвае па адным у чужыя гнёзды.

Вучоныя знайшлі апраўданне зязюлі-маці. На іх думку, яна падкідвае свае яйкі ў чужыя гнёзды таму, што есць, у адрозненне ад другіх птушак, так званых вусатых вусеняў-матылькоў, якія лічацца ядавітымі. Дарослай зязюлі яны не шкодзяць, а вось малечы… Зязюля на ўзроўні інстынкту адчувае гэта. І вось, каб прадоўжыць свой род, давярае гэта іншым птушкам.

Цікава і тое, што сямейства зязюлепадобных пашырана па ўсім зямным шары, акрамя Арктыкі і Антарктыды. Жывуць гэтыя птушкі ў светлых лясах і садах. Кормяцца яны насякомымі і іх лічынкамі і таму з’яўляюцца карыснымі ў лясной і сельскай гаспадарках.

Зязюля прылятае з выраю ў другой палове красавіка, а адлятае ў цёплыя краі звычайна ў другой палове жніўня–верасні. Зімуе ў Афрыцы і Паўднёвай Азіі. Ляцяць птушкі часцей паасобку. І калі мы чуем “ку-ку”, дык гэта голас самца, а голас самкі нагадвае чалавечы рогат.

Вось яна якая, наша незнаёмка-зязюля. Будзем жа любіць і прывячаць яе не толькі ў Год зязюлі.