Тры чвэрці стагоддзя таму прыйшоў на гэты свет Віктар Гардзей (Вікенцій Канстанцінавіч Гардзей) – паэт, празаік, нарысіст, крытык, перакладчык. Нарадзіўся 19 жніўня 1946 года ў в. Малыя Круговічы Ганцавіцкага раёна ў сялянскай сям’і. І вельмі рэдкі выпадак, што на яго 50-годдзе, у роднай вёсцы з’явілася вуліца Віктара Гардзея.
У нашага земляка, вядомага беларускага пісьменніка Віктара Гардзея, два юбілеі. 19 жніўня, ён адзначыць прыгожую дату – 75-годдзе. Але адным юбілеем творчасць ураджэнца вёскі Малыя Круговічы сёлета не абмяжоўваецца.
Мала хто задумваўся пра ўзрост Дзеда Мароза. Усе прывыклі ставіць вядомага навагодняга персанажа ў адзін шэраг са старажытнымі казачнымі героямі. Але на справе аказваецца, што Дзед Мароз па гістарычных мерках яшчэ не стары – яму нядаўна зацікаў усяго дзявяты дзясятак. Дык хто ж такі Дзед Мароз?
У нядоўгі перыяд «першых саветаў» быў рэпрэсаваны шэраг настаўнікаў. Прычым іх біяграфіі да таго драматычнага моманту складваліся па-рознаму. Пра гэта сведчыць хаця б геаграфія іх нараджэння. Ахвярамі сталі як выхадцы з этнічна польскіх зямель, так і з «Крэсаў» – беларускіх і ўкраінскіх тэрыторый.
Вынесены ў загаловак факт адбыўся ў верасні 1915 г. Удзел у тых падзеях літаратар не мог не апісаць, пакінуўшы памяць у “Запісках кавалярыста”. Шлях вайсковай часткі, дзе служыў паэт, прасачыў па рассакрэчаных архіўных дакументах даследчык жыццядзейнасці паэта Яўген Сцяпанаў.
Мала хто задумваўся пра адказ на вынесенае ў загаловак пытанне. Усе прывыклі ставіць вядомага навагодняга персанажа ў адзін шэраг са старажытнымі казачнымі героямі. Але на справе аказваецца, што Дзед Мароз па гістарычных мерках яшчэ не стары і мае 80 годзікаў.
Мала хто задумваўся пра адказ на вынесенае ў загаловак пытанне. Усе прывыклі ставіць вядомага навагодняга персанажа ў адзін шэраг са старажытнымі казачнымі героямі. Але напаверку аказваецца, што Дзед Мароз па гістарычных мерках яшчэ не стары – і мае 80 годзікаў.
ХХ ст. не толькі масава абудзіла нацыянальную свядомасць, але і абвастрыла палітызаванасць насельніцтва. І калі ў ранейшых часах мы не маем якіх-небудзь звестак пра выяўленне грамадзянскай пазіцыі каго-небудзь з жыхароў Круговіцкай воласці, дык за наступленнем глабальных сацыяльных катаклізмаў – перадусім Першай сусветнай вайны і рэвалюцый 1917 г. – з гушчы сялянства на палітычную арэну рэгулярна выходзяць індывіды і названая мясцовасць не стала выключэннем. Ці не самым першым такім актывістам з’яўляецца кругавец Станіслаў Купайчык.
17 верасня 1939 года ўвайшло ў гісторыю Беларусі як дата ўз’яднання нашага народа, падзеленага па выніках савецка-польскай вайны ў 1921 г. У гонар гэтай даты названы вуліцы, ёсць яна і ў Ганцавічах, і ў вёсках раёна.
Другая сусветная вайна адняла шмат жыццяў нашых землякоў. Большасць іх палегла на савецка-германскім фронце. Нядаўна адшуканы звесткі яшчэ пра дзве ахвяры той бойні – агароўца Мікалая Боўта і кругаўца Януша Мехяржынскага, якія загінулі на тэрыторыі Заходняй Еўропы.
Унікальны і дагэтуль невядомы ліст жыхароў вёскі Люсіна Ганцавіцкага райна да Якуба Коласа ў знойдзены ў архіве музея Якуба Коласа. У кароткім пасланні вяскоўцы просяць дапамагчы пабудаваць школу. Канверт датаваны 26 снежня 1948 года. Тэкст ліста, які захоўваецца ў фондах музея пад нумарам КП-13534, публікуецца ўпершыню.
Вялікіх пісьменнікаў нездарма называюць вялікімі гуманістамі. Да гэтага схіляюць не толькі іх творы, але і жыццё ў цэлым. У першым шэрагу чалавекалюбцаў стаіць і постаць Якуба Коласа. Яго ўнёсак у выратаванне людзей важкі: шмат каго паэт убярог ад Малоха сталінскіх рэпрэсій. Аднак тэма дагэтуль застаецца нераскрытай. Актуальнай публікацыяй мы толькі прыадкрываем яшчэ адну старонку жыцця класіка і заклікаем даследчыкаў дапоўніць яе.
Яшчэ адна пяцігодка засталася да векавога юбілею слаўнай старонкі гісторыі беларускага народа – абвяшчэння незалежнасці. 25 сакавіка 1918 г. патрыёты Беларусі заявілі ўсяму свету, што наша краіна хоча існаваць у выглядзе самастойнай дзяржавы – Беларускай Народнай Рэспублікі.
Імя Якуба Коласа не трэба лішні раз прадстаўляць беларусам. Народны паэт, адзін з заснавальнікаў беларускай літаратурнай мовы, вялікі навуковец, значны педагог, актыўны грамадскі дзеяч… Аднак за гэтымі маштабнымі сацыяльнымі іпастасямі існаваў непасрэдны чалавек – са сваім бытам, колам самых разнастайных знаёмых і пэўнымі агульналюдскімі стасункамі. Гэтыя аспекты толькі пачынаюць вывучацца. Але ўжо цяпер можна сказаць, што яны прыносяць адкрыцці.
Летась у райцэнтры Ганцавічы на Дзень беларускага пісьменства Якуба Коласа ўганаравалі бюстам. Помнікі – справа добрая. Але ў гэтым выпадку вынікі ўшанавання больш падобны да насмешкі з асобы Песняра, з беларускай літаратуры і ўсёй айчыннай культуры. Прычым у гэтым прызнаюцца самі аўтары скульптуры.
Гэты год з’яўляецца сумна юбілейным годам адносна сімвала сталінскіх рэпрэсій – 37-га. Спаўняецца 75 год з тых трагічных падзей. Менавіта на 1937 г. прыйшоўся пік бальшавіцкіх распраў над народамі. І жыхароў Ганцаўшчыны рэпрэсіі не абмінулі. Толькі ў Малых і Вялікіх Круговічах было рэпрэсавана за два гады 41 чалавек. І гэта колькасць не прэтэндуе на паўнату.
Наступілі халады. Вяскоўцы вымушаны рэгулярна паліць у печках, запальваць газ. Сучасны чалавек не задумваецца, што яшчэ зусім нядаўна – паўтара стагоддзя таму – пячное ацяпленне было наччым: нашы продкі жылі ў курных хатах, у якіх не было комінаў. Але якраз 150 гадоў назад было адменена прыгоннае права – і сітуацыя пачала паляпшацца.
Радкі, якія сталі першай часткай назвы гэтага артыкула, напісаў Якуб Колас у сувязі з чарговай дзяльбой беларускіх зямель: 18 сакавіка 1921 г. бальшавіцкая Расія і панская Польшча падпісалі мірны дагавор, разадраўшы Беларусь на кавалкі. Нашы землі, як і радзіма народнага паэта Стаўбцоўшчына, засталіся на польскім баку мяжы. Пясняр вельмі перажываў. У чым жа і ў кім ён бачыў прычыну нацыянальнай драмы?
Гістарычна склалася, што ў нашым рэгіёне цэнтральнымі вёскамі былі Круговічы і Хатынічы. Першае ўпамінанне гэтых паселішчаў датуецца адпаведна 1445 і 1450 гг. Вёскі сталі цэнтрамі самых дробных адміністрацыйных адзінак у дзяржаве – валасцей. Такое становішча не змянілася пасля захопу нашых зямель у 1793 г. Расійскай Імперыяй.
